Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego: objawy i leczenie, profilaktyka gonartrozy

Gonartroza, czyli artroza stawu kolanowego, jest poważną patologią zwyrodnieniowo-dystroficzną stawu kolanowego, która powoduje zniszczenie struktury tkanki chrzęstnej stawów, co z kolei prowadzi do ich deformacji i utraty ich funkcji. Patologia często prowadzi do niepełnosprawności człowieka.

Zniekształcająca gonartroza stawu kolanowego zajmuje czołowe miejsce wśród wszystkich artroz, a jeśli początkowo dotyczy to tylko niewielkiej części stawu, to w przypadku braku odpowiedniego leczenia, gdy choroba osiągnie późne stadium rozwoju, cały staw zostaje zaangażowany w proces patologiczny.

Najczęściej choroba rozwija się u osób po 40. roku życia, jednak u sportowców może wystąpić także w młodym wieku (po poważnych urazach stawów).

Najbardziej podatne na proces deformacji stawów są kobiety, jednak często zdarza się to u mężczyzn, a nawet u małych dzieci. Aby nie pogorszyć sytuacji, trzeba umieć rozpoznać pierwsze oznaki tej choroby.

Odmiany

Klasyfikacja gonartrozy zależy od jej etiologii i lokalizacji. Każda z odmian ma swoje własne cechy rozwojowe, które lekarz zawsze bierze pod uwagę przepisując leczenie. Ale pod względem charakteru ich manifestacji są prawie identyczne.

Zatem rodzaje ostrej artrozy stawu kolanowego, w zależności od etiologii choroby, są następujące:

• Pierwotna gonartroza. Choroba ta rozwija się bez żadnych warunków wstępnych. Do grupy ryzyka zaliczają się osoby starsze, kobiety i pacjenci cierpiący na otyłość. Gonartroza stawu kolanowego typu pierwotnego może rozwijać się przez lata bez objawiania się. Ale im szybciej zostanie wykryty, tym korzystniejsze będą rokowania dotyczące jego leczenia.
• Wtórna gonartroza ból kolana pojawia się na skutek wcześniejszych urazów, ale może być również konsekwencją różnych patologii zakaźnych. Jeśli uszkodzone stawy zostaną wyleczone w odpowiednim czasie, pacjent ma wszelkie szanse na uniknięcie tej choroby.

W zależności od lokalizacji wyróżnia się następujące rodzaje choroby zwyrodnieniowej stawów:

• Gonartroza prawostronna, który rozwija się w tkankach stawowych prawego kolana. Często występuje u sportowców, a także u osób, których praca wymaga częstej aktywności fizycznej.
• Gonartroza lewostronna angażuje lewe kolano w proces patologiczny. Występuje u osób zawodowo uprawiających sport, a także u pacjentów, u których zdiagnozowano otyłość.
• Obustronna choroba zwyrodnieniowa stawów działa destrukcyjnie na tkanki stawowe kolan obu nóg. Ten typ choroby uważany jest za najcięższy, zarówno pod względem objawów, jak i podejścia terapeutycznego. W większości przypadków ten typ gonartrozy stawu kolanowego rozwija się u osób w podeszłym wieku, to znaczy ma charakter idiopatyczny.

Zmiany anatomiczne i patologiczne

Staw kolanowy powstaje z powierzchni stawowych kości piszczelowej i kości udowej. W jej przedniej części znajduje się rzepka, która podczas ruchów płynnie przesuwa się wzdłuż wgłębienia znajdującego się pomiędzy kłykciami stawu udowego.

Kość udowa i piszczelowa wraz z rzepką pokryta jest elastyczną chrząstką glejową o grubości 5-6 mm. Pomaga zmniejszyć tarcie podczas wykonywania aktywności fizycznej, a w przypadku upadków pełni funkcję amortyzującą.

Zmiany patologiczne w stawach: zaburzenia stopniowe

Na pierwszym etapie rozwoju gonartrozy stawu kolanowego wpływa przede wszystkim na krążenie krwi. Drobne naczynia śródkostne dostarczające krew do stawu szklistego ulegają uszkodzeniu, co prowadzi do stopniowego wysychania jego powierzchni. Staje się mniej elastyczna, a na jej powierzchni zaczynają tworzyć się pęknięcia.

W rezultacie zamiast delikatnie się przesuwać, chrząstki te stykają się ze sobą. Zapalenie stopniowo zaczyna się rozwijać, a chore chrząstki, lekko się przesuwając, uniemożliwiają sobie nawzajem pełne wykonywanie swoich funkcji. Ze względu na powstawanie dużej liczby mikropęknięć w obszarze tkanek tworzących chrząstkę, stopniowo tracą one swoje właściwości amortyzujące.

W drugiej fazie postępu gonartrozy zaczynają pojawiać się zmiany kompensacyjne w obszarze kostnym. Pod wpływem zwiększonych obciążeń platforma stawowa zaczyna się stopniowo spłaszczać, co prowadzi do zagęszczenia strefy podchrzęstnej (obszaru kości znajdującego się pod chrząstką).

Powierzchnie stawowe wzdłuż krawędzi zaczynają porastać wyrostkami kostnymi, które na zdjęciu rentgenowskim wyglądają jak ostre kolce.

Gdy płyn smarujący w stawach staje się gęstszy, traci wiele ze swoich funkcji. Prowadzi to do przyspieszonej degeneracji chrząstki. Z tego powodu na zdjęciu rentgenowskim wygląda jak cienka nitka lub staje się całkowicie niewidoczna.

Jeśli to zostało zauważone, oznacza to, że choroba płynnie (lub szybko – wszystko zależy od sytuacji) przechodzi w 3. fazę rozwoju.

W trzecim etapie gonartrozy stawu kolanowego następuje zauważalna deformacja kości. Wydają się być wciśnięte w siebie, co prowadzi do zmniejszenia ruchomości stawów. Tkanka chrzęstna jest prawie całkowicie wyczerpana.

Przyczyny i czynniki predysponujące

Przyczyny artrozy stawu kolanowego nie są izolowane - często lekarz określa kilka czynników jednocześnie, które doprowadziły do rozwoju choroby.

Najczęstsze i najczęstsze przyczyny to:

• wcześniejsze urazy stawów (o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu);
• złamania kostki, zwłaszcza jeśli doszło do uszkodzenia śródstawowego;
• naruszenie integralności struktury łąkotki;
• łzy lub całkowite zerwanie więzadeł;
• nadmiernie intensywne obciążenie stawów kolanowych.

Ostra artroza stawu kolanowego jest bezpośrednio związana z wiekiem danej osoby. Ustalono zatem, że najbardziej podatne są na to osoby po 40. roku życia, ponieważ w tym okresie elastyczność chrząstki zaczyna się zmniejszać, a smarujący płyn stawowy stopniowo „wysycha”.

Aby opóźnić ten moment, pacjentom zaleca się uprawianie sportu, ale aktywność fizyczna powinna być umiarkowana i nie powodować ogólnego dyskomfortu.

Nadwaga jest także jednym z czynników predysponujących do rozwoju gonartrozy. Faktem jest, że nadmierna masa ciała powoduje dodatkowe obciążenie kości i stawów, co nie może nie wpłynąć na ich zdrowie.

W tym przypadku ważną rolę odgrywa fakt, która noga udźwignie większe obciążenie. Na przykład, jeśli twoją „podporą” jest lewa noga, istnieje duże prawdopodobieństwo, że rozwinie się u ciebie lewostronna gonartroza.

W otyłości stały ucisk na stawy prowadzi do mikrourazów i pęknięć drobnych naczyń krwionośnych. Możliwe jest również zerwanie łąkotki lub więzadła, które są uważane za poważną oznakę urazów stawów.

Choroba ta jest niezwykle trudna dla pacjentów z wyraźnymi objawami żylaków. W takim przypadku pacjentowi zaleca się konsultację z flebologiem.

Wysokie ryzyko rozwoju tej patologii istnieje również u osób, które:

• wcześniej cierpiał na różne rodzaje zapalenia stawów;
• mieć niekorzystną dziedziczność;
• mają problemy z aparatem więzadłowym;
• cierpią na zaburzenia metaboliczne;
• doznał urazowych uszkodzeń mózgu;
• ranny w wypadku komunikacyjnym;
• doznał urazów kręgosłupa.

Wiele z tych czynników jest często ze sobą ściśle powiązanych. Dokładne ustalenie przyczyny pomaga w postawieniu dokładnej diagnozy i przepisaniu pacjentowi prawidłowego i skutecznego leczenia artrozy stawu kolanowego.

Objawy kliniczne

Objawy gonartrozy nie pojawiają się natychmiast - zaczynają pojawiać się stopniowo, w zależności od stadium choroby. Z tego powodu obraz kliniczny należy rozpatrywać etapowo.

Pierwszy etap

W początkowej fazie rozwoju choroby pacjenci skarżą się na łagodny ból w okolicy kolana, który nasila się przy wysiłku fizycznym. Stają się szczególnie intensywne podczas schodzenia i wchodzenia po schodach.

Oprócz bólu pacjent odczuwa pewną sztywność ruchu, „zaciśnięcie” w okolicy stawu. Jest odczuwalny w części podkolanowej i ustępuje, gdy mięśnie kolan się rozluźniają.

Kolejnym charakterystycznym objawem jest tzw. „zespół bólu początkowego”. Rozwija się podczas pierwszych kroków pacjenta. Kiedy kolana przyzwyczajają się do obciążenia, ta anomalia znika bez śladu.

Drugi etap

W tym czasie objawy artrozy stawu kolanowego stają się bardziej intensywne i zauważalne. Ból nasila się, powodując znaczne trudności i dyskomfort podczas chodzenia. Zespół bólowy znika po długim odpoczynku, ale przy intensywnych ćwiczeniach daje o sobie znać ponownie.

Zapalenie stawu powoduje obrzęk kolana, który jest zauważalny nawet gołym okiem. Podczas chodzenia pojawia się silny, nieprzyjemny dźwięk chrupania. Ruchy stają się trudniejsze i bardziej ograniczone.

Etap trzeci

Ból staje się bardzo silny, a pacjent nie może obejść się bez środków przeciwbólowych. Osoba ma trudności z zgięciem kolana, odczuwa sztywność ruchów stawu. Odkształca się i powiększa rozmiar. W ciężkich przypadkach pacjent nie może się poruszać bez dodatkowego wsparcia.

Wszystkie te objawy artrozy stawu kolanowego nie powinny być ignorowane przez pacjenta. Choroba może umieścić osobę w łóżku szpitalnym na długi czas, a czasami prowadzić do niepełnosprawności.

Który lekarz leczy gonartrozę stawu kolanowego?

Aby zdiagnozować i leczyć gonartrozę stawu kolanowego, należy skonsultować się z traumatologiem ortopedą. Jeśli konieczna jest operacja, może być konieczna pomoc chirurga.

Środki diagnostyczne

Aby ustalić przyczynę choroby, niezwykle ważne jest kompleksowe podejście do badania pacjenta.

Schemat diagnostyczny składa się z kilku etapów:

1. Badanie wzrokowe przez ortopedę i wywiad lekarski. Lekarz ustala, czy u pacjenta występują objawy ostrej artrozy stawu kolanowego, dotyka dotkniętego obszaru nogi, dokonuje pomiaru kości i przeprowadza angiometrię – badanie, które można wykorzystać do oceny ruchomości stawu pod różnymi kątami.
2. Kliniczne badanie krwi w celu oceny ESR.
3. Biochemia krwi.
4. Badanie moczu i krwi na zawartość fibrynogenu, mocznika i innych substancji.
5. Radiografia jest jedną z najczęstszych metod badania artrozy. Jednak w początkowej fazie obraz nie wykazuje żadnych zmian – można je zauważyć dopiero w późniejszych etapach rozwoju. W badaniu RTG stwierdza się zwężenie szpary stawowej, zmiany sklerotyczne w okolicy chrząstki, uszkodzenia tkanki kostnej oraz złogi soli.
6. Ultradźwięki są najbardziej pouczającą procedurą diagnostyczną. Pełne wyniki badania można jednak uzyskać, wykonując USG razem z RTG.
7. MRI pozwala dokładnie zbadać wszystkie warstwy tkanki stawowej, chrzęstnej i kostnej oraz zauważyć pierwsze zmiany dystroficzne we wczesnych stadiach rozwoju artrozy. MRI ma jednak jedną dużą wadę – zabieg jest dość kosztowny. Ale jego wysoka dokładność przyczynia się do postawienia trafnej diagnozy na poziomie 99,9%.

Leczenie

Leczenie ostrej artrozy stawu kolanowego, a także jej diagnostyka wymaga zintegrowanego podejścia. Ale przede wszystkim konieczne jest zastosowanie terapii lekowej, ponieważ chory staw może w każdej chwili ulec zapaleniu.

Leczenie farmakologiczne

Jak leczyć gonartrozę stawu kolanowego za pomocą leków farmaceutycznych i jakie leki wybrać? Powie ci o tym tylko traumatolog. Często schemat leczenia obejmuje leki z następujących grup:

• Niesteroidowe leki przeciwzapalne COX-1 lub 2. Pierwsza grupa może poważnie uszkodzić przewód pokarmowy, dlatego nie można ich stosować przez długi czas. Nie można tego powiedzieć o lekach z grupy COX-2, które są delikatniejsze. Podaje się je domięśniowo lub dożylnie.
• Leczenie artrozy stawu kolanowego obejmuje również stosowanie leków hormonalnych. Pomagają złagodzić stany zapalne i pozbyć się obrzęku kolana. Ich stosowanie jest wskazane w przypadku wystąpienia zapalenia błony maziowej (proces zapalny w obszarze błony maziowej).
• Leczenie chondroprotektorami.
• Stosowanie maści, żeli, kremów. Poprawiają krążenie krwi, rozgrzewają, łagodzą obrzęki i stany zapalne.

Metoda pierwsza

Jak wyleczyć artrozę stawu kolanowego tą metodą? Główne elementy schematu leczenia to:

• stosowanie leków (NLPZ, chondroprotektory, środki przeciwbólowe, maści, kremy, żele);
• lekka fizykoterapia;
• terapia manualna;
• fizjoterapia;
• ciepłe okłady przeciwzapalne z roztworami leczniczymi.

Ponadto, według słynnego reumatologa, dieta odgrywa ważną rolę w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Dzięki odpowiednio zaprojektowanej diecie i stosowaniu wszystkich powyższych metod można osiągnąć niesamowite efekty terapii w jak najkrótszym czasie.

Metoda druga

Często tą metodą leczy się artrozę stawu kolanowego, a także inne patologie stawowe.

Rozwój słynnego lekarza opiera się na zastosowaniu:

• leki;
• interwencja chirurgiczna;
• przestrzeganie diety usuwającej nadmiar płynów z organizmu;
• kinezyterapia;
• fizjoterapia.

Lekarz zaleca także częstsze pływanie w basenie, wizyty w saunie i pójście na masaż. Pomoże to poprawić stan zdrowia pacjenta, szczególnie jeśli choroba była ignorowana i nieleczona przez długi czas.

Leczenie trzecią metodą

Leczenie gonartrozy stawu kolanowego tą metodą całkowicie eliminuje obciążenia dynamiczne, gdyż mogą one znacznie przyspieszyć proces deformacji. Ćwiczenia fizyczne powinny być powolne i o małej amplitudzie.

Przykład: usiądź na krześle „okrakiem”, czyli twarzą do tyłu. Rozsuń szeroko nogi, ale nie pozwól im dotknąć podłogi. Lekko machaj każdą nogą po kolei. Wykonuj ćwiczenie do momentu, aż poczujesz lekkie zmęczenie. Ilość podejść uzależniona jest od stanu pacjenta.

Interwencja chirurgiczna

Jak leczyć zaawansowaną artrozę stawów kolanowych? W takim przypadku wyjście jest tylko jedno – operacja. Istnieje kilka rodzajów operacji wykonywanych w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych:

• Usunięcie zdeformowanej tkanki chrzęstnej i chorego stawu (artrodeza). Robi się to niezwykle rzadko.
• Usunięcie uszkodzonej tkanki chrzęstnej bez usuwania stawu. Ta interwencja nazywa się oczyszczeniem artroskopowym. Wykonuje się go za pomocą specjalnego urządzenia – artroskopu. Procedura jest prosta, ale jej efekt utrzymuje się nie dłużej niż 3 lata.
• Podcięcie i zabezpieczenie chorego stawu pod innym kątem. Ta metoda nazywa się osteotomią okołostawową. Technika jest dość złożona, ale pozwala zapomnieć o patologii na 3-5 lat.

Interwencja chirurgiczna jest stosowana rzadko i tylko w przypadku braku metody leczącej chorobę, przynajmniej przez 1-2 lata. W początkowych stadiach choroby operacji prawie nigdy nie wykonuje się.

Endoprotetyka

Wymiana endoprotezy jest uważana za najczęstszą metodę leczenia gonartrozy. Jest to rodzaj operacji, która pozwala w pełni zachować ruchomość chorego kolana. Jednak pomimo swojej skuteczności technika ta wymaga długotrwałej rehabilitacji. Ponadto może prowadzić do dość poważnych konsekwencji.

Zamiast „prawdziwego” pacjentowi wszczepia się sztuczny staw, który może przetrwać 20 lat. Chociaż wszystko oczywiście zależy od materiału, z jakiego został wykonany. Procedura nie jest tania, ale dość skuteczna, dlatego zyskała szczególną popularność.

Ćwiczenie terapeutyczne

Lekarz przepisuje przebieg terapii ruchowej w zależności od stadium choroby. Jednakże zasady wykonywania ćwiczeń są takie same dla wszystkich przypadków:

• unikanie intensywnego obciążenia stawu kolanowego;
• nagłe i wymuszone ruchy są zabronione;
• nie wykonuj ćwiczeń wymagających pełnego obciążenia bolącego stawu.

Dozwolone ćwiczenia:

• lekkie drżenie nóg podczas klęczenia na kocu rozłożonym na podłodze;
• ostrożne ruchy na kolanach w tej samej pozycji;
• w tej samej pozycji prostuj nogi, starając się nie odrywać pięt od podłogi, a następnie ponownie je ugnij, unikając gwałtownych ruchów.

Takie ćwiczenia w połączeniu z leczeniem farmakologicznym i fizjoterapią dają doskonałe rezultaty.

Fizjoterapia

Wszystkie procedury fizjoterapeutyczne są przepisywane w przypadku gonartrozy w fazie remisji. Wśród najskuteczniejszych metod należy wymienić:

• elektroforeza z roztworami leczniczymi;
• magnetoterapia;
• Terapia ultradźwiękowa;
• obróbka mikrofalowa;
• terapia parafinowa;
• kąpiele z radonem lub siarkowodorem;
• leczenie błotem.

Aby zapobiec ponownemu wybuchowi choroby, kursy fizjoterapii należy odbywać co najmniej 2 razy w roku. Pomoże to wydłużyć fazę remisji.

Masaż

Masaż kolan wykonywany jest w celu poprawy krążenia krwi. Wykonuje się go wzdłuż przepływu limfy w kierunku od obszaru obwodowego do strefy centralnej. Dół podkolanowy nie bierze udziału w tym procesie.

Często wraz z masażem wykonywane są sesje terapii manualnej, mające na celu stopniowe rozciąganie bolącego stawu. Zabiegi takie stabilizują stan pacjenta, ale może je wykonać wyłącznie specjalista.

Czy gonartroza jest całkowicie wyleczalna?

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego? Być może nikt, nawet najbardziej doświadczony traumatolog, nie jest w stanie udzielić jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Wszystko zależy od ciężkości choroby. Jeśli podejmiesz terapię na pierwszych etapach jej rozwoju, możesz zatrzymać dalszą deformację stawu.

Jeśli jednak patologia zostanie wykryta w końcowych stadiach, nawet interwencja chirurgiczna nie gwarantuje całkowitego zniknięcia nieprzyjemnych objawów. Operacja zapewnia wyleczenie tylko na kilka lat, po czym choroba może ujawnić się ponownie.

Zapobieganie

Aby zapobiec gonartrozie, konieczne jest:

• unikać kontuzji kolan;
• stale wykonuj ćwiczenia fizyczne (przysiady, bieganie, podnoszenie i opuszczanie nóg);
• wzbogacaj dietę w żywność zawierającą wiele witamin;
• ogranicz spożycie soli, ostrych przypraw, smażonych, wędzonych, słodyczy;
• utrzymywanie normalnej formy fizycznej;
• w przypadku najmniejszego urazu kolana natychmiast skonsultuj się z lekarzem;
• profilaktyczne stosowanie chondroprotektorów po ukończeniu 35. roku życia;
• picie dziennej normy wody (2 l).

Stosując się do tych prostych zaleceń, niezawodnie uchronisz się przed artrozą stawu kolanowego, a także innymi chorobami, które na długi czas mogą obniżyć jakość Twojego życia.